محمد مرندی؛ از ایده شکست خورده «زمستان سخت» تا یکه تازی در رسانههای خارجی/ او سخنگوی چه جریانی است؟
کیاوش حافظی: همین چند روز پیش بود که دوباره حاشیه ساز شد؛ با هشداری به ساکنان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس برای خروج از محل زندگیشان؛ درست در زمان اوج گیری تنش میان ایران و آمریکا؛ ساسان یا محمد مرندی فرزند علیرضا مرندی (وزیر اسبق بهداشت ایران) زاده آمریکاست. وقتی به ایران آمد به مدرسه علوی رفت و دیپلم خود را از این مدرسه دریافت کرد. بین سالهای ۶۱ تا ۶۷ در جنگ ایران-عراق و در لشکرهای ۲۷ محمد رسولالله و ۱۰ سید الشهدا حضور داشت. محمد مرندی در این زمان یک بار تیر خورده، یک بار ترکش به او اصابت کرده و دو بار نیز شیمیایی شده است.
او که تا ۱۲ سالگی در آمریکا زندگی کرده بود پس از جنگ برای تحصیل به دانشگاه تهران رفت که آن زمان رسم نبود انقلابی ها یا فرزندان مسئولان به سمت آن بروند. او سال ۶۸ در رشته زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تهران قبول شد و کارشناسی ارشد خود را نیز همین دانشگاه گذراند. سپس در سال ۷۸ برای تحصیل در مقطع دکترا در دانشگاه بیرمنگام راهی انگلستان شد و امروز پای ثابت مصاحبه با رسانههای خارجی است.
از اشعار انگلیسی تا شعار ضدآمریکایی
برخی رسانههای موسوم به جریان انقلابی او را کارشناس مسائل اروپا و آمریکا معرفی میکنند. گفته میشود که فرزند علیرضا مرندی از افراد موثر در تاسیس موسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپای دانشگاه تهران بوده است. مدتی نیز رئیس دانشکده مطالعات جهان بود. از این نظر مشابه کسی مثل فواد ایزدی است (که به رغم تحصیل در رشته مطالعات ارتباط جمعی) در این دانشکده تدریس میکند. با این حال در گفتگویی گفته که حتی ظریف را او به دانشکده مطالعات جهان منتقل کرده است.
محمد مرندی که در اشعار انگلیسی دستی بر آتش دارد، جزو تحلیلگرانی است که در رسانههای خارج از کشور به سبک خود به دفاع از مواضع جمهوری اسلامی میپردازد، اما همیشه تاکید میکند که این مسئولیت را هیچ کس بر عهدهاش نگذاشته و اصطلاحا «آتش به اختیار» در این رسانهها حاضر میشد. درباره نحوه ورود به فضای رسانه هم خودش توضیح داده که وقتی شبکه الجزیره تازه تاسیس شده بود، عدهای او را از داخل ایران میشناختند و به واسطه همین آشنایی قبلی از او خواستند به مصاحبه با این شبکه بنشیند و چنین شد که پایش به رسانههای خارجی باز شد. علی علیزاده فعال رسانهای خارجنشین و محبوب طیف تندروی اصولگرایان، محمد مرندی را بلندترین صدای مدافع جمهوری اسلامی در رسانههای غربی خوانده است.
سه ماه زندگی در هتل برایم سخت بود
مرندی در زمان مذاکرات هستهای وین در دولت روحانی سه هفته مشاور تیم مذاکرهکننده هستهای بود و در زمانی که باقری کنی مسئولیت تیم دیپلماسی ایران را به عهده گرفت سه ماه در این مسئولیت بود. اما گویا هر دو تیم مایل به ادامه همکاری با او نبودهاند. مرندی مدعی است که ظریف از او خواسته بود که عضوی از تیم مذاکره کننده هستهای یا سخنگوی این تیم باشد، اما او از این موضوع استقبال نکرده و فقط حاضر بوده که مشاور رسانهای تیم آن هم فقط در مورد رسانههای خارجی را بر عهده بگیرد. او در جایی گفته که هر دو دوره برای او سخت بودهاند؛ سختی دوران تیم ظریف را به سبب حضور نگاههای مختلف و مایل نبودن به وارد شدن به درگیریهای سیاسی، توصیف کرده است؛ حال آنکه سختی دوران باقری کنی برای او زندگی سه ماهه در هتل آن هم در یک کشور غریب بوده است.
آقازادهای که در تولدش در آمریکا نقشی نداشت
در حالی که در زمان دولت حسن روحانی به دو تابعیتی ها حملاتی جدی میشد مرندی که گویا رویینتن باشد، از هر گزندی در امان بود. جریانی که نمایندگانش در مجلس بعدا به صرف دوتابعیتی بودن فرزندان اجازه انتصاب فردی مثل ظریف را در دولت نمیداد، در دولت سیزدهم با مرندی ادامه همکاری داد. حتی برخی پا را فراتر گذاشته و مدعی شدند که او پاسپورت آمریکایی دارد، هرچند که مرندی همه این مطالب را تکذیب کرده و در شبکه اجتماعی ایکس نوشته: در زمان ظریف، هیچکس از هیچ قبیلهای به حضور بنده در کنار تیم انتقاد نکرد. اما خواهناخواه نام محمد مرندی با آقازادگی پیوند خورده است؛ با این تفاوت که برخی آقازادهها بعد از مسئولیت والدین خود سر از ینگه دنیا در میآورند در حالی که مرندی از آن نوع آقازادههایی است که زندگیاش در آمریکا از لحظه تولد تا ۱۲ سالگی بوده و به قول خودش نقشی در آن نداشته است.
باوجوداین، سایت رویداد ۲۴ بخشی از مصاحبه محمد مرندی با مجله «گرنیکا» را منتشر کرده که مرندی در آن گفته «زمانی که بچه بودم خودم را بیشتر یک آمریکایی میدانستم تا یک ایرانی و مثل هر کس دیگری در مدرسه با پرچم آمریکا بیعت کرده بودم.» مرندی در پاسخ به خبرنگار مجله آمریکایی که چطور بین داشتن پاسپورت آمریکایی و ایرانی و داشتن نظرات منفی نسبت به دولت آمریکا، آشتی ایجاد کرده گفته «من در آمریکا به دنیا آمدهام. چرا باید کسی که نظرات منفی نسبت به دولت آمریکا دارد دست از شهروندی این کشور بکشد؟ چرا حامیان دولت آمریکا اول از شهروندیشان چشمپوشی نکنند؟»
فرزند پزشک رهبر انقلاب، شایعاتی که گفته میشد در مذاکرات ۲۰۱۵ نماینده بیت رهبری بوده را تکذیب کرده و گفته است که هیچ گاه چنین مسئولیتی نداشته و نه به رهبری، نه به رئیس جمهور و نه به دبیر شورای عالی امنیت ملی گزارش نداده است؛ بلکه فقط این مسئولیت را داشته که با رسانهها یا نخبگان رسانههای غیرفارسی زبان در تلویزیون یا «قهوهخانه» صحبت کند.
زمستان سخت اروپا
به هرحال مواضعی که محمد مرندی میگیرد بیحاشیه هم نیستند. مشهورترین اظهار نظر او آنجا بود که در سال ۱۴۰۱ در اظهار نظری گفت که زمستان سخت اروپا فرا میرسد و به اروپایی ها هشدار داد که آنها بیشتر از ایران به توافق نیاز دارند و ایران میتواند در مورد توافق هستهای صبور باشد. بسیاری معتقدند که این اظهار نظر و مشاورههای اینچنینی او به تیم مذاکره کننده علی باقری باعث به هم خوردن احیای توافق هستهای برجام شد؛ چراکه متن پیشنویس توافق تقریباً نهایی شده بود و اتحادیه اروپا منتظر امضای نهایی بود و چنین تهدیدی باعث شد که بهسرعت بهدنبال راهحلی برای جایگزینی گاز روسیه باشند.
اما اصطلاح زمستان سخت اصطلاح محبوب رسانههای جریان تندرو مثل کیهان شد. در مقابل بسیاری به خاطر این اظهار نظر به او تاختند و او در مقام توضیح اظهارات خود برآمد و گفت که منظورش به خاطر آغاز جنگ روسیه و اوکراین بوده و همین باعث شده که گاز به اروپا صادر نشود.
اقتصاد جهانی فرومیپاشد و مردم سراغتان میآیند
معمولا فعالان رسانهای موسوم به جناح راست به تکهکلامهای رسانهای خود شناخته میشوند. چنانکه مهدی محمدی مشاور رئیس مجلس علاقه زیادی به سخن گفتن از درگیری مستقیم بین ایران و آمریکا دارد، محمد مرندی علاقه دارد به اروپایی ها هشدار دهد که اقتصاد آنها در مضیقه خواهد بود. او اوایل بهمن گذشته نیز در مصاحبه با شبکه ۴ بریتانیا هشدار داده بود که اگر ایالات متحده به ایران حمله کند، بدون تردید ایران بسیار سخت پاسخ خواهد داد. او افزود که بروید تصاویر تلاویو و دیگر شهرهای اسرائیل را نگاه کنید. او همچنین گفت که در صورت درگیر شدن دولت انگلیس و امریکا در جنگ با ایران رهبری هیچ جا نخواهند رفت، بلکه اقتصاد جهانی فرو میپاشد و مردم شما به سراغتان خواهند آمد و خواهند پرسید: چرا این کار را با ما کردید؟
یکی دیگر از علایق محمد مرندی آن است که برای آمریکاییها رجز بخواند که ایران در صورت حس کردن خطر به پایگاههای آمریکایی ها حمله خواهد کرد. سال گذشته در نوشتهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
در صورت بروز تهاجم، تأسیسات و زیرساختهای گاز طبیعی در قطر کاملاً نابود خواهند شد. بنابراین، دیگر گاز طبیعیای از دوحه نخواهد بود. در نتیجه، دیگر قطری هم وجود نخواهد داشت. اما ماجرا به همینجا ختم نخواهد شد.
البته او این توئیت را به سرعت حذف کرد اما رسانه ها پیام او را دریافت کردند. یک فعال سیاسی در پاسخ به او نوشت: معلوم نیست آقای مرندی صاحب نظریه زمستان سخت با چه پشتوانهای خاک یک کشور دوست را تهدید میکند. آیا صرف دسترسی به اطلاعات محرمانه مجوزی برای حرفهای هزینهساز به او میدهد؟
با وجود این، مرندی ۲۲ بهمن امسال نیز در شبکه ایکس در مطلب هشدارآمیزی به آمریکاییها نوشت: امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت، آذربایجان و دیگر سرزمینهایی که پایگاههای نظامی آمریکا را در خود جای دادهاند و با دشمن تبانی میکنند، ترک کنید. روز کیفر و مجازات نزدیک شده است.
او همین هشدار را ۳۰ بهمن ماه در حالی که دیپلماتهای ایران تازه از میز مذاکره با آمریکا بلند شده بودند، در شبکه اجتماعی ایکس تکرار کرد و نوشت: فوراً همه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را ترک کنید.
اظهار نظری که تکذیب شد
اما تمام جنجالهای محمد مرندی به اینجا ختم نمیشود. در همان شهریور ماه ۱۴۰۱ مدعی شده بود که خارج کردن نام سپاه پاسداران از لیست سازمانهای تروریستی هیچ وقت پیش شرط کلیدی ایران برای مذاکره نبوده است. حال آنکه همان زمان محمد جمشیدی، معاون سیاسی دفتر رئیس جمهور در دولت سیزدهم از این موضوع روایت دیگری کرد؛ چیزی که ۱۸۰ درجه با ادعای مرندی در تضاد است. آنطور که جمشیدی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود: خارج کردن سپاه از لیست تروریستی (نه تحریم) پیشنهاد آمریکا به دولت قبل بود تا ایران را وادار به پذیرش مذاکرات منطقهای و موشکی کند. آمریکا میگفت بدون مذاکره منطقهای و موشکی، بازگشت به توافق ۲۰۱۵ نیز غیرممکن است. تیم آقای رئیسی این خواسته را رد کرد.
جمشیدی در ادامه نوشته بود آمریکا بار دیگر پیشنهاد داد که سپاه از فهرست تروریسم خارج شود و در عوض آن، ایران قاتلین حاج قاسم را فراموش کند. ایران گفت «نه». آمریکا سه بار دیگر پیشنهادهایی برای امنیت نیروهایش داد. ایران همه را رد کرد و آمریکا نهایتا پا پس کشید. حالا چه کسی امتیاز داده؟
برخی دیگر از اظهارات او نیز با واکنشهایی رو به رو شده اند که او نهایتا گفته مخاطبین به خاطر آشنا نبودن با زبان انگلیسی حرفش را درست ترجمه نکردهاند. مرندی که به بلاک کردن اکانتها در توئیتر خود شهرت دارد، برای مدیریت جنجالهای پس از اظهاراتش تاکنون دو راهکار داشته: حذف محتوا از شبکه اجتماعی ایکس یا توضیحات مجدد.
به طور کلی او از جمله افرادی است که جنجالی به پا میکند و آخر سر مسئولیت سخنانش را نمیپذیرد. همچنان که در اغلب رسانههای خارجی حاضر میشود، اما سرانجام میگوید اینها نظرات شخصی اوست.
۲۹۲۱۱
